Maria w filmie
Maria Skłodowska-Curie na filmowej taśmie
Fotografie znamy doskonale. Film pozwala zobaczyć coś więcej.
Ruch, gest, sposób chodzenia, spotkania z innymi ludźmi. Krótkie, często pozornie zwyczajne ujęcia pozwalają spojrzeć na Marię Skłodowską-Curie nie tylko jak na uczoną z portretów i podręczników, lecz jak na żywą osobę — obecną w laboratorium, podczas oficjalnych uroczystości i w codziennym życiu.
W naszym archiwum filmowym zebraliśmy materiały, w których Maria pojawia się w różnych miejscach i momentach swojego życia.
To zaledwie kilka minut zachowanego obrazu, ale niemal ćwierć wieku historii.
Od Waszyngtonu w 1921 roku, przez Instytut Curie w Paryżu w 1923 roku, Pałac w Lánach w 1925 roku, konferencję w Brukseli w 1927 roku, kolejną wizytę w Białym Domu w 1929 roku, Paryż w 1931 roku aż po wakacje z wnuczką w Bretanii w 1933 roku.
1. Biały Dom, 1921
Waszyngton, 20 maja 1921 roku.
Maria Skłodowska-Curie podczas swojej pierwszej podróży do Stanów Zjednoczonych została przyjęta w Białym Domu przez prezydenta Warrena G. Hardinga.
https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1903/marie-curie/documentary/
Wizyta była związana z przekazaniem Marii grama radu zakupionego dzięki zbiórce zorganizowanej przez amerykańskie kobiety.
To jeden z najbardziej symbolicznych momentów amerykańskiej podróży Marii — uczona, która odkryła polon i rad, znalazła się w centrum zainteresowania amerykańskiego społeczeństwa i świata nauki.
2. Paryż – Instytut Curie, 1923
Dwa lata później kamera przenosi nas do Paryża.
Instytut Curie był miejscem, z którym Maria Skłodowska-Curie związała znaczną część swojego życia naukowego. To tutaj prowadziła badania nad promieniotwórczością i kształciła kolejne pokolenie badaczy.
To szczególnie cenny obraz: Maria widziana w miejscu swojej pracy, w otoczeniu laboratorium i ludzi, z którymi tworzyła francuską szkołę badań nad promieniotwórczością.
https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1903/marie-curie/documentary/
3. Wizyta w Czechosłowacji i pałac w Lánach, 1925
W początkach czerwca 1925 roku Maria Skłodowska-Curie przyjechała do Warszawy na otwarcie Instytutu Francuskiego oraz wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę warszawskiego Instytutu Radowego Jej imienia.
Z Warszawy, w połowie czerwca, pojechała bezpośrednio do czeskiej Pragi. Od czeskiej granicy towarzyszył Uczonej jej dawny asystent František Běhounek. Z Pragi Madame Curie udała się w gościnę do Tomaša Masaryka i jego córki Alicji. Spotkali się na zamku Lány – w oficjalnej rezydencji prezydenckiej.
Prezydent Masaryk, który tak samo kocha wieś, jak ona,
zaprasza ją do swego domu wśród pól Czechosłowacji.
Ewa Curie, Maria Curie, Wydawnictwo Jakuba Przeworskiego, Warszawa 1938, s. 388.
4. Bruksela, 1927
To nie była zwykła konferencja naukowa. Na V Kongresie Solvaya spotkali się fizycy, którzy właśnie tworzyli podstawy nowej fizyki. Tematem obrad były elektrony i fotony, ale w centrum dyskusji znalazła się rodząca się mechanika kwantowa — teoria, która miała zmienić sposób rozumienia świata na poziomie atomów.
Wśród 29 uczestników znaleźli się m.in. Albert Einstein, Niels Bohr, Max Planck, Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger, Paul Dirac, Louis de Broglie i Max Born oraz Maria Skłodowska-Curie.
Po niemal stu latach możemy zobaczyć ich nie tylko na słynnym zdjęciu. Zachował się również filmowy zapis tego spotkania.
Madame Curie jest uwieczniona dwukrotnie: — 1:59 – 2:02 — w trakcie obrotu oraz — 2:19 – 2:20 – kiedy opuszcza budynek po obradach. Głos komentujący film pochodzi od Nancy Thorndike Greenspan – biografki m.in. Maxa Borna
5. Waszyngton, 1929 rok.
Po raz kolejny Maria odwiedza Biały Dom. Od jej pierwszej wizyty w 1921 roku minęło osiem lat. Maria była już wówczas uczoną o światowej renomie, dwukrotną laureatką Nagrody Nobla i jedną z najważniejszych postaci światowej nauki.
Ale my obserwujemy ją na dziedzińcu Uniwersytetu Św. Wawrzyńca, gdzie 26 października 1929 roku posadziła pamiątkowe drzewko. Towarzyszy jej Owen D. Young.
Science History Institute Archive
Zachowała się także króciutka migawka filmowa ze spotkania z prezydentem Herbertem Hooverem w siedzibie National Academy od Sience w Waszyngtonie 30 października 1929 roku.
6. Maria Curie i medal radiologów amerykańskich
Historia tych filmów prowadzi nas również do wydarzeń, które pokazują międzynarodowe znaczenie Marii Skłodowskiej-Curie.
W 1931 roku Radiological Society of North America uhonorowało Marię Curie swoim złotym medalem — wyróżnieniem przyznawanym za wybitny wkład w rozwój radiologii. Maria znalazła się w ten sposób w gronie pionierów nowoczesnej radiologii.
Jest to jednocześnie pierwszy i jedyny zapis głosu Marii Skłodowskiej-Curie.
American College of radiology (ACR) przekazało nagranie do paryskiego Musée Curie w 2012 roku.
Filmowe obrazy z kolejnych lat pokazują więc kobietę, której odkrycia zmieniły naukę i medycynę, ale także osobę uczestniczącą w życiu naukowym i publicznym swojej epoki.
7. Maria Skłodowska-Curie wśród rodziny — Arcouest, 1930–1933
Kamera tym razem nie towarzyszy Marii Skłodowskiej-Curie podczas oficjalnej uroczystości ani w laboratorium. Przenosi nas do Arcouest w Bretanii, gdzie rodzina Joliot-Curie spędzała wakacje. W krótkich, prywatnych ujęciach widzimy Marię wśród najbliższych — między innymi z wnuczką Hélène Langevin-Joliot, którą prowadzi za rękę po plaży.
Film został nakręcony przez Irène Joliot-Curie i Frédérica Joliota w latach 1930–1933. To czarno-biały, niemy zapis na taśmie 9,5 mm, zachowany dziś w zbiorach Cinémathèque de Bretagne. Maria, nazywana przez swoje córki „Mé”, pojawia się tutaj w zupełnie innym kontekście — jako matka i babcia, uczestnicząca w codziennym życiu rodziny.
To właśnie takie krótkie, prywatne obrazy mają szczególną wartość. Nie pokazują Marii Skłodowskiej-Curie jako pomnikowej postaci historii nauki. Pokazują Marię, która po prostu idzie z wnuczką za rękę.
Dlaczego te filmy są ważne?
Każdy z tych materiałów pokazuje Marię z innej perspektywy.
1921 — Waszyngton. Uczona, której odkrycia stały się przedmiotem ogromnego zainteresowania opinii publicznej.
1923 — Paryż. Badaczka w miejscu swojej pracy — w Instytucie Curie.
1925 — Lany. Maria poza laboratorium i oficjalną sceną.
1927 – Bruksela. Słynny „piruet” Madame Curie.
1929 — Waszyngton. Uczona o ugruntowanej już światowej pozycji.
1931 – Paryż. Laureatka medalu Radiological Society of North America
1933 – Bretania. Nie wielka Uczona, ale ukochana babcia małej Hélène.
Razem tworzą niezwykły filmowy portret Marii Skłodowskiej-Curie w latach dwudziestych XX wieku.
Źródła
Materiały filmowe prezentowane na tej stronie pochodzą ze zbiorów instytucji archiwalnych i są udostępniane w formie cyfrowej.
Szczególne podziękowania kierujemy do Cinémathèque de Bretagne, która gromadzi, zabezpiecza, digitalizuje i udostępnia dziedzictwo filmowe. W jej zbiorach znajdują się również cenne materiały związane z rodziną Joliot-Curie.
Radiological Society of North America (RSNA) i Musée Curie | NobelPrize.org | Archiv ČT24 | Science History Institute Archive
Treści publikowane na stronie Kompendium Marii Skłodowskiej-Curie mogą być cytowane i wykorzystywane w celach naukowych, edukacyjnych i popularyzatorskich, pod warunkiem wyraźnego wskazania autora, tytułu tekstu oraz źródła. Prosimy również o zamieszczenie aktywnego linku do cytowanego materiału. Wykorzystanie tekstów w sposób wykraczający poza prawo cytatu wymaga uprzedniej zgody autorów lub podmiotów uprawnionych.
