Bronisława Dłuska. Lekarka, społeczniczka i siostra Marii Skłodowskiej-Curie

Bronisława Dłuska – nie tylko siostra Marii Skłodowskiej-Curie

Bronisława Dłuska znana jest przede wszystkim jako starsza siostra Marii Skłodowskiej-Curie. Jej nazwisko pojawia się również w historii warszawskiego Instytutu Radowego oraz Zakopanego, gdzie wraz z mężem współtworzyła sanatorium przeciwgruźlicze, budowała Muzeum Tatrzańskie i angażowała się w działalność społeczną.

To jednak tylko część jej historii. Bronisława Dłuska była przede wszystkim lekarką – ginekologiem i położnikiem, należącą do pierwszego pokolenia kobiet, które zdobyły wykształcenie medyczne i rozpoczęły samodzielną praktykę lekarską.

Marzenie o medycynie

Bronia — jak nazywali ją najbliżsi — od młodości chciała zostać lekarzem. Śmierć chorej na gruźlicę matki umocniła ją w tym przekonaniu. Wychowana w rodzinie nauczycielskiej i w duchu pozytywistycznych ideałów, widziała wykształcenie nie tylko jako drogę do osobistej niezależności, ale także jako zobowiązanie do pracy dla innych.

Pod zaborem rosyjskim kobiety nie mogły studiować medycyny. Bronisława przez kilka lat uzupełniała więc wykształcenie, ucząc się m.in. na Uniwersytecie Latającym, zarabiając korepetycjami i prowadząc dom rodzinny. W 1885 roku wyjechała do Paryża, aby rozpocząć studia na wydziale medycznym Sorbony.

Nie było to łatwe zadanie. Musiała pokonać barierę językową, zdać dodatkowe egzaminy z chemii, łaciny i greki, a także odnaleźć się w środowisku, w którym obecność kobiet na studiach medycznych wciąż budziła sprzeciw. Jeszcze w latach 80. XIX wieku kobiety stanowiły zaledwie niewielki odsetek studentów paryskiego wydziału medycznego.

Doktor Dłuska

W 1890 roku Bronisława Skłodowska poślubiła Kazimierza Dłuskiego, również lekarza. Rok później ukończyła studia medyczne, ale aby uzyskać pełne prawo wykonywania zawodu, musiała jeszcze przygotować i obronić doktorat.

Wybrała specjalizację z ginekologii i położnictwa. Jej mistrzem był profesor Adolphe Pinard, jeden z pionierów nowoczesnej opieki nad kobietą w ciąży i dzieckiem. Szczególne znaczenie miało dla niego propagowanie karmienia piersią oraz poprawa warunków opieki okołoporodowej.

Tematem pracy doktorskiej Bronisławy Dłuskiej było karmienie piersią. Prowadziła badania wśród 500 kobiet, które urodziły dzieci w paryskiej klinice położniczej Baudelocque. Analizowała przebieg porodów, karmienie dzieci oraz rozwój niemowląt, a następnie zestawiała wyniki swoich obserwacji.

Wyniki jej badań były jednoznaczne: zdecydowana większość matek mogła samodzielnie karmić swoje dzieci, a wiele problemów wynikało nie z przyczyn biologicznych, lecz z warunków społecznych i ekonomicznych. Dla Bronisławy kwestia karmienia piersią była więc nie tylko zagadnieniem medycznym, ale również problemem społecznym.

Doktorat oceniony „extêmement bien”

4 lipca 1894 roku Bronisława Dłuska obroniła w Paryżu doktorat z medycyny. Jej rozprawa została wysoko oceniona przez wydział, a warszawska prasa informowała, że otrzymała stopień doktora oraz tytuł laureatki wydziału. Według „Przeglądu Tygodniowego” jej praca została oceniona jako „extrêmement bien” — „niezwykle dobrze”.

Po uzyskaniu doktoratu otworzyła własny gabinet w Paryżu przy rue de Châteaudun 39. Przyjmowała pacjentki, zajmując się chorobami kobiecymi i położnictwem, a jednocześnie pomagała mężowi w jego praktyce lekarskiej, gdzie opiekowała się przede wszystkim kobietami z robotniczych dzielnic miasta.

CIEKAWOSTKA
niebezpieczna nowoczesność
Pod koniec XIX wieku ogromną popularnością cieszyło się karmienie niemowląt butelką. Jednym z symboli tej „nowoczesności” była tzw. butelka Roberta z długim gumowym przewodem, którego trudno było dokładnie oczyścić. Sprzyjało to rozwojowi bakterii i chorobom niemowląt. Problem ten był jednym z elementów szerszej debaty o karmieniu dzieci, którą Bronisława Dłuska badała w swojej pracy doktorskiej.

Od medycyny do pracy społecznej

Bronisława Dłuska nie pozostała jednak wyłącznie lekarką praktykującą w gabinecie. Coraz większą część życia poświęcała działalności społecznej, organizacyjnej i administracyjnej.

Po przeprowadzce do Zakopanego wraz z Kazimierzem Dłuskim zaangażowała się w tworzenie i prowadzenie sanatorium przeciwgruźliczego. Jednocześnie nie zerwała całkowicie z medycyną — w latach 1899–1902 jako pierwsza kobieta na Uniwersytecie Jagiellońskim nostryfikowała dyplom lekarski uzyskany w Paryżu, otrzymując tytuł doktora wszech nauk lekarskich.

Jej energia organizacyjna pozostawiła trwały ślad w wielu miejscach. Współtworzyła sanatorium studenckie „Bratniak”, angażowała się w budowę nowego gmachu Muzeum Tatrzańskiego, działalność domu sierot „Helenów” oraz organizację ośrodka dla najuboższych dzieci w Otwocku.

W kolejnych latach stała się również jedną z najważniejszych osób zaangażowanych w powstanie i działalność Instytutu Radowego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie.

W cieniu sławnej siostry?

Historia Bronisławy Dłuskiej często opowiadana jest przez pryzmat jej relacji z Marią Skłodowską-Curie. Tymczasem była ona postacią samodzielną i niezwykle aktywną: lekarką, badaczką, organizatorką i społeczniczką.

Jej droga pokazuje również historię całego pokolenia kobiet, które pod koniec XIX wieku musiały walczyć nie tylko o możliwość studiowania, ale także o prawo do samodzielnej pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji.

Bronisława Dłuska nie była jedynie siostrą Marii Skłodowskiej-Curie. Była doktorem medycyny, jedną z pionierek kobiecej obecności w medycynie i kobietą, która swoją wiedzę oraz energię konsekwentnie wykorzystywała w pracy dla innych.

Literatura:

1. B. Dluski, Contribution a l’etude l’allaitement maternel, Thèse pour le doctorat en médicine de Paris n° 355, Paris 1894.
2. N. Henry, Uczone siostry. Rodzinna historia Marii i Broni Skłodowskich, Wydawnictwo Dolnośląskie, Wrocław 2016.
3. M. Lipinska, Histoire des femmes médecins, Thèse de médecine de Paris n° 613, Paris 1900.
4. P. Moulinier, Les étudiants étrangers à Paris au XIXe siècle, Presses Universitaires de Rennes, Rennes 2012.
5. N. Pigeard-Micault, Histoire de l’entrée des femmes en médecine, BIU Santé, Université de Paris, http://www.biusante.parisdescartes.fr
6. E. Wajs-Baryła, Bronisława Dłuska. Doktor wszech nauk lekarskich, Warszawa 2018.
7. C. Schultze, La femme médicin au XIXe siècle, Thèse de médecine de Paris n° 49, Paris 1888.

---

 

O autorce

Ewelina Wajs-Baryła — magister historii i archiwistyki oraz socjologii reklamy i komunikacji społecznej. Współtwórczyni projektu edukacyjnego Piękniejsza Strona Nauki.
W swojej pracy zajmuje się poszukiwaniem, dokumentowaniem i analizą materiałów archiwalnych, ikonograficznych i bibliograficznych,
ze szczególnym uwzględnieniem życia i spuścizny Marii Skłodowskiej-Curie, jej rodziny oraz historii nauki.
Autorka artykułów i książki Bronisława Dłuska. Doktor wszech nauk lekarskich (2018), współautorka publikacji, wystaw i projektów popularyzujących historię nauki. Od 2021 roku prowadzi Wydawnictwo Sophia, w ramach którego, we współpracy z Tomaszem Pospiesznym, przygotowuje publikacje
i krytyczne edycje tekstów źródłowych związanych z historią nauki.

---

Treści publikowane na stronie Kompendium Marii Skłodowskiej-Curie mogą być cytowane i wykorzystywane w celach naukowych, edukacyjnych i popularyzatorskich, pod warunkiem wyraźnego wskazania autora, tytułu tekstu oraz źródła. Prosimy również o zamieszczenie aktywnego linku do cytowanego materiału. Wykorzystanie tekstów w sposób wykraczający poza prawo cytatu wymaga uprzedniej zgody autorów lub podmiotów uprawnionych.